We namen een van de moeilijkste beslissingen in ons leven, mijn Lief en ik, toen we besloten om onze grote vriend Wolf te laten gaan. Al sinds donderdag at hij niet meer. Gedurende het hele weekend probeerden we om hem te voederen, te laten drinken, weer een beetje energie bij elkaar te sprokkelen. Maar het baatte niet. Op 2 maart 2020 sloot Wolfje zijn ogen voorgoed. 

Nooit zullen we nog duwtjes krijgen van zijn neus, die vanaf nu droog zal blijven. Zijn natte lekjes, knuffels en ‘grumpy’ zuchten zullen we moeten missen. Zijn hazelbruine ogen zullen niet meer smachtend naar het vlees op ons bord of de boterham in onze handen kijken. 

Dertien mooie jaren heeft hij bij ons doorgebracht na een moeilijke start. Mijn Lief haalde hem toen hij een maand of tien was uit het asiel. Wolf was van ontzettend veel dingen bang: kleine ruimtes, stilstaande auto’s, donker, borstelstelen, openslaande deuren, … Wat hij heeft meegemaakt, weten we niet. 

De rest van het verhaal kennen we wel. Bij mijn Lief thuis werd hij met veel liefde opgevangen. Ik leerde hem kennen en won zijn vertrouwen. Uiteindelijk verhuisde hij met ons mee naar onze eerste woning en uiteindelijk naar ons koophuis. Na ons kreeg hij eerst een pup (Luna) in zijn leven en later een baby. Die dertien jaar is doorspekt van liefde, zorg en heel veel geduld en vertrouwen. 

De baby is intussen drie jaar en heeft nooit iets anders in haar leven gekend dan de hazelbruine ogen en zachte vacht van Wolf. Ze had meteen door dat hij ziek was en daar stelde ze veel vragen over. Zou hij genezen? Moest hij niet naar de dokter? Waarom wilde hij niet eten? Af en toe betrapten we haar er zelfs op dat zij wat voedsel aan hem presenteerde. En hoe teleurgesteld ze was toen hij het niet wou aannemen. 

Naast het verdriet van het afscheid van onze geliefde vriend moesten we ons kleine meisje ook nog gaan vertellen dat hij niet meer terug zou komen. En dat stelde ons voor een grote uitdaging: hoe vertel je een peuter over de dood? 

wolf

De waarheid en niets dan de waarheid 

Mijn Lief en ik waren het meteen over één ding eens: we zouden Amélie de waarheid vertellen op kindermaat. 

Daar begonnen we al mee toen we merkten dat Wolf steeds zwakker werd. We legden haar uit dat hij oud en ziek was. We gaven ook eerlijk toe dat we niet wisten of Wolf wel kon genezen. Op de vraag of hij niet naar de dokter moest, antwoordden we dat dat beter zou zijn.

Wat moeilijker was om met haar te bespreken, was de beslissing die wij genomen hebben om Wolf te laten inslapen. Voor we met Wolf naar de dierenarts vertrokken, vertelden we haar wel dat we met Wolf naar de dokter zou gaan. De dokter zou dan kijken of ze Wolf kon genezen. Op dat moment wisten wij eigenlijk al wat de uitkomst zou zijn, maar ik kon het haar toen niet vertellen. Hoe leg je namelijk aan zo’n klein meisje uit dat je moet beslissen over het leven van haar vriend? Daarom legde ik wel uit dat we niet wisten of de dokter Wolf kon genezen. We brachten haar naar vrienden, terwijl wij naar de dierenarts gingen. Voor dit deel wilden we haar nog eventjes beschermen. 

Hoe vertel je een peuter over de dood? 

Die avond brachten we voor Amélie nog niet onder woorden wat er precies gebeurd was. Ze stelde geen vragen over Wolf. Hij kwam niet mee naar huis, maar daar maakte zij zich geen zorgen over. “Wolf is bij de dokter,” vertelde ze vol overtuiging. Het verdriet was op dat moment voor ons te nieuw om er veel uitleg over te geven of om haar tegen te spreken. We worstelden zelf ook nog steeds heel erg met de vraag: “Hoe vertel je een peuter over de dood?”

Het duurde toch een dag voor we het allemaal onder woorden konden brengen. In die periode namen we ook contact op met een kennis die rouwconsulente is. Van haar kregen we een paar tips hoe we het beste die eerste kennismaking met de dood voor Amélie konden aanpakken. 

Wat is dat, dood zijn? 

Het was de allereerste keer dat Amélie in contact kwam met het concept dood. Uitleggen aan onze peuter wat dat betekende, was de grootste uitdaging in dit verhaal. We vinden het zelf zo moeilijk om te vatten wat ‘dood zijn’ nu precies is. Laat staan dat we het zouden gaan uitleggen aan zo’n klein meisje. Hoe vertel je een peuter over de dood, was voor ons ook een totaal nieuwe uitdaging.

De volgende dag nam ik haar ‘s avonds even op mijn schoot om het met haar te hebben over Wolf en de dood. In onze uitleg zijn we vooral concreet gebleven: Wolf beweegt niet meer. Het lijkt alsof Wolf slaapt, maar dat is niet zo want hij wordt niet meer wakker. Als je slaapt, word je wel nog wakker. Wolf zal geen lekjes meer geven. Wolf zal nu heel koud voelen als je hem aait. Dit is een greep uit de dingen die we haar vertelden om uit te leggen wat ‘dood-zijn’ nu precies is. We kozen ervoor om de waarneembare zaken te noemen, omdat de abstracte dingen voor haar nog moeilijk te begrijpen zijn.

Waar is Wolf? 

Wolf

Hoewel we Amélie hadden uitgelegd dat Wolf gestorven was en niet meer terug zou komen, bleef de vraag: “Waar is Wolf?” komen. Vaak vertelde ze dan zelf dat hij bij de dokter was. We bleven maar herhalen dat Wolf niet meer bij de dokter was, maar voor altijd weg was. Toch begreep ze het niet. 

Op onze vraag ‘hoe vertel je een peuter over de dood’ hadden we tot nu toe vrij concrete antwoorden gegeven. Maar wat er dan gebeurt met je nadat je dood bent, dat hadden we te abstract gehouden. Daar hadden we niet echt bij stil gestaan.

Tot mijn psychologe uitlegde dat peuters en kleuters nog niet in staat zijn om het concept ‘weg’ te begrijpen. Weg betekent voor hen ‘ergens anders’. En Amélie vulde dat in met de laatste plaats waar Wolf heen was gegaan: de dokter. 

We moesten dus een ander en begrijpbaar verhaal aanbieden. Eentje dat dicht bij de waarheid bleef, maar toch te begrijpen was voor een peuter. Vaak wordt er dan verteld dat de overledene een sterretje geworden is. Voor ons kwam dat nog iets te dicht bij ‘de hemel’ of andere geloofsovertuigingen, die wij niet willen opdringen aan Amélie. We vertelden haar uiteindelijk dat Wolf nu gestorven was en niet meer naar huis zou komen. Maar hij woont in ons hartje, waar hij altijd dicht bij ons zal zijn.

Dat bleek ze veel beter te begrijpen. Toen mijn Lief op een bepaald moment een traan moest laten omwille van ons verlies, vroeg ze waarom papa verdrietig was. Hij legde uit dat dat was omdat Wolf niet meer naar huis kwam. “Maar papa,” zei ze toen, “Wolf woont in mijn hartje. Ik kan hem voelen. Hij geeft een lekje aan jou!” 

Troost door een driejarige: dat was even een smeltmomentje. 

Afscheid nemen 

In het crematorium waar Wolf gecremeerd zou worden, kregen we de mogelijkheid om hem op te baren. We hebben ervoor gekozen om dat te doen, zodat Amélie de kans zou krijgen om ook afscheid te nemen. 

Onze kennis had ons aangeraden om op die manier afscheid te nemen. Zo kon ze ook zien dat ‘dood’ toch iets anders is dan slapen. We moesten wel goed op voorhand uitleggen wat ze zou zien en wat er zou gebeuren. Ik deed dit vlak voor we het crematorium binnen gingen, zodat het verhaal niet te ver van het effectieve gebeuren af stond. 

Amélie reageerde eigenlijk heel goed op het gebeuren. Ze heeft Wolf nog geaaid. Een paar keer ging ze de kamer waar hij lag in en uit. Ze merkte op dat Wolfje heel koud was. “Zijn oogjes gaan niet meer open,” deelde ze mee. Ook voor ons was dit een houvast om ons verdriet een plaats te geven.

Ruimte voor verdriet 

De dag dat Wolf vertrok naar de andere zijde hadden noch ik, noch mijn Lief veel fut om na te denken hoe we Amélie alles zouden vertellen. Zolang zij geen vragen stelden, gaven wij geen uitleg. Pas de dag erna konden we haar over de dood van Wolf vertellen. 

Daarmee gaven we eigenlijk eerst ruimte aan ons eigen verdriet voor we aan die moeilijke taak begonnen om onze dochter te vertellen dat Wolf niet meer terugkwam. Voor ons werkte dit ontzettend goed. We kregen tijd om de eerste klap zelf te incasseren, voor we het moesten vertalen in peutertaal. 

Natuurlijk is het grote verdriet op zo’n moment nog niet verwerkt of verdwenen. In het bijzijn van Amélie hebben wij beiden ons verdriet getoond. Soms vroeg ze ernaar. Soms kwam ze gewoon een knuffel geven. En er waren ook momenten waarop ze troostende woorden sprak, zoals dat zij Wolf in haar hartje kon voelen. 

Lees ook hoe ik omga met tegenslagen

Een eerste kennismaking met de dood is nooit makkelijk. Dat Amélie zo jong is, maakte het er niet eenvoudiger op. Er is geen pasklaar antwoord op de vraag ‘hoe vertel je een peuter over de dood’. Voor ons was het heel belangrijk om het concept ‘dood’ en alle gevoelens die erbij kwamen kijken, goed te kaderen. Afscheid nemen, moeten we jammer genoeg vaak doen in ons leven. Op deze manier wilden we alvast een eerste stap nemen om Amélie te leren hoe je dat kunt doen. Ik denk dat we in ons opzet geslaagd zijn. 

hoe vertel je een peuter over de dood pinterest

6 Replies to “Hoe vertel je een peuter over de dood?”

  1. Ik weet als geen ander hoe moeilijk dit is, nu gaat het om Wolf, en heel veel sterkte met jullie pijn en verdriet! De verwerking ervan.

    Stel je eens voor, dat je een 3 jarige peuter moet gaan vertellen dat opa ‘ziek’ is, niet meer beter wordt, en zal sterven… longkanker dus… maar opa leeft nog anderhalf jaar…

    Dan is opa echt dood.. je neemt haar mee in alles, 4 jaar oud inmiddels, net hoor… 4… je hebt met begeleiding van peuterzaal en later school alles voorbereid denk je… ze ziet opa in de kist, opgebaard, ze gaat met oma mee op voorhand om opa nog tekeningen mee te geven, een boek in zijn handen te leggen…. bloemen… dan de begrafenis zelf…

    Alles lijkt goed te gaan, tot die winter.. een half jaar later… je zelf ziek wordt, verkoudheid, keelpijn… dat, gewoon winter… en je kind vraagt wat er is… niks lieverd, mama is een beetje ziek….

    Dan ineens, begint ze keihard te huilen… en te springen… ‘wat is er?’ vroeg ik…
    Haar antwoord? 5 maanden na dato dat opa was overleden? En die anderhalf jaar ziek was geweest?

    ‘Ik wil niet dat jij ook dood gaat!’

    Kortom… voor nu… heb je het goed gedaan, maar verwacht eventueel een reactie wanneer jij er het minst op voorbereid bent in latere situaties!

    X

    1. Oh ja, zeker waar! Het is geen proces dat je zomaar afrondt in een paar dagen. En zeker wanneer het gaat over dierbare familieleden heeft dat nog een grotere impact.

      Mooie aanvulling!

      1. Heel graag gedaan! Ik wil gewoon dat jij eventueel wel voorbereid bent op latere momentjes 😉 Want ja… geloof mij.. daar denk je niet aan, 5 maanden na dato… en je zegt… ik ben ziek… Dat was echt heel heftig en vergeet ik nooit meer.

        Het heeft mij destijds geleerd, dat hoe je ze ook mee neemt en eerlijk bent, dat het altijd anders uit kan pakken, hoe goed voorbereid ook… Gelukkig is dat nu enige jaren geleden. 😉 Sterkte voor jullie!

        X

        1. Ja, maar ook dat is deel van het proces van leren omgaan met dood, denk ik dan. Het is heftig hé, om dat te horen van je kind. Maar zo leren ze ook dat ziek niet meteen dood hoeft te betekenen. Het is het leven in al zijn facetten. En dat vind ik dan nog altijd net iets belangrijker dan iets vertellen wat niet klopt om hen de pijn te besparen. Vaak voelen kinderen toch aan dat er iets niet klopt. Zelfs op die leeftijd…

Geef een reactie

You have to agree to the comment policy.

CommentLuv badge

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.